20’lik dişler, diğer adıyla üçüncü büyük azı dişleri, ağızda en son gelişen dişlerdir. Çoğunlukla genç erişkinlik döneminde sürmeye başladıkları için halk arasında “20 yaş dişi” veya “20’lik diş” olarak adlandırılırlar.
Ancak 20’lik dişlerin çıkmaya başlaması beraberinde önemli bir soruyu getirir:
20’lik dişler mutlaka çekilmeli mi?
Kısa cevap: Hayır. Her 20’lik dişin çekilmesi gerekmez.
Ağız içerisinde doğru pozisyonda sürmüş, fonksiyon gören, temizlenebilen ve çevresindeki diş veya dokularda herhangi bir probleme yol açmayan 20’lik dişler ağızda bırakılabilir. Nitekim hastalık bulgusu bulunmayan gömülü 20’lik dişlerin rutin olarak çekilmesi konusunda farklı klinik yaklaşımlar bulunmakla birlikte, NICE kılavuzu hastalık bulgusu olmayan gömülü üçüncü azı dişlerinin rutin koruyucu amaçlı çekimini önermemektedir.
Buna karşılık tekrarlayan enfeksiyon, tedavi edilemeyen çürük, komşu dişte hasar, apse veya kist gibi problemler varsa çekim gündeme gelebilir.
Bu nedenle doğru soru “20’lik diş çekilmeli mi?” değil, aslında “Bu 20’lik dişin ağızda kalması mı, çekilmesi mi hasta için daha avantajlı?” olmalıdır.
“20’lik dişler çekilmeli mi ve gömülü 20 yaş dişlerinin panoramik röntgende görünümü”
20’lik Diş Nedir?
20’lik dişler, diş dizisinin en arkasında bulunan üçüncü büyük azı dişleridir (üçüncü molarlar).
Bir kişide dört adet 20’lik diş bulunabilir:
- Sağ üst 20’lik diş
- Sol üst 20’lik diş
- Sağ alt 20’lik diş
- Sol alt 20’lik diş
Ancak herkeste dört adet bulunması şart değildir. Bazı kişilerde bir veya daha fazla 20’lik diş gelişmeyebilir.
20’lik dişler ağızda en son süren dişler olduğundan, çene kemiğinde onlar için yeterli alan bulunmayabilir. Bu durumda diş tamamen süremeyebilir veya yanlış bir açıyla gelişebilir.
Böyle durumlarda gömülü veya yarı gömülü 20’lik dişlerden söz edilir.
Görsel için önerilen alt text: “Normal süren ve gömülü kalan 20’lik diş arasındaki fark”
Gömülü 20’lik Diş Nedir?
20’lik dişin çene kemiği ve/veya diş eti altında tamamen ya da kısmen kalmasına gömülü 20’lik diş denir.
Dişin sürmesini engelleyen faktörlerden biri çenede yeterli alan bulunmamasıdır. Ayrıca dişin sürme yönü de normal olmayabilir.
Tam Gömülü 20’lik Diş
Dişin ağız içerisinde hiçbir bölümü görünmez. Diş tamamen diş eti ve bazen çene kemiğinin altında bulunabilir.
Hasta böyle bir dişin varlığını çoğu zaman ancak panoramik röntgen çekildiğinde öğrenir.
Yarı Gömülü 20’lik Diş
Dişin bir bölümü ağız ortamına çıkmış, diğer bölümü ise diş eti altında kalmıştır.
Yarı gömülü dişlerde diş eti ile diş arasında temizlenmesi zor bir alan oluşabilir. Bu bölgeye yiyecek artıkları ve bakterilerin yerleşmesi, perikoronit adı verilen diş eti enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir.
Tekrarlayan perikoronit, 20’lik dişlerin çekilmesinin en sık nedenlerinden biridir.
Her 20’lik Diş Çekilmeli mi?
Hayır.
20’lik dişin varlığı tek başına çekim nedeni değildir.
Diş;
- düzgün pozisyonda sürmüşse,
- karşı çenedeki dişle fonksiyon görüyorsa,
- etkili şekilde temizlenebiliyorsa,
- çürük bulunmuyorsa,
- çevresinde enfeksiyon yoksa,
- komşu dişe zarar vermiyorsa,
- kist veya başka bir patoloji saptanmıyorsa
hekimin değerlendirmesine göre ağızda bırakılarak takip edilebilir.
Hastalık bulgusu olmayan gömülü dişlerde de otomatik olarak “gömülü = çekilmeli” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir. Cerrahi işlemin kendisinin de ağrı, şişlik, enfeksiyon, alveolit ve bazı alt çene dişlerinde sinir yaralanması gibi riskleri bulunduğu için fayda-risk değerlendirmesi yapılmalıdır.
20’lik Dişler Hangi Durumlarda Çekilmelidir?
20’lik dişin çekilip çekilmeyeceğine klinik muayene ve gerekli radyografik değerlendirmelerden sonra karar verilir.
1. Tekrarlayan Enfeksiyon Oluşuyorsa
Özellikle yarı gömülü alt 20’lik dişlerin çevresinde tekrarlayan enfeksiyon görülebilir.
Hastada;
- diş eti şişliği,
- ağrı,
- ağız açmada güçlük,
- çiğneme sırasında hassasiyet,
- kötü tat veya ağız kokusu
gibi şikâyetler ortaya çıkabilir.
Tekrarlayan perikoronit atakları çekim açısından önemli bir değerlendirme nedenidir. NICE, tek ve hafif bir perikoronit atağının tek başına cerrahi endikasyon sayılmaması gerektiğini; ikinci veya sonraki atakların ise çekim açısından değerlendirilmesini belirtmektedir.
2. 20’lik Dişte Çürük Varsa
Ağzın en arkasında bulundukları için 20’lik dişleri fırçalamak ve diş ipiyle temizlemek zor olabilir.
Bu nedenle diş üzerinde çürük gelişebilir.
Çürüğün konumu nedeniyle dişin restorasyonu mümkün değilse veya uzun dönem prognozu iyi değilse çekim düşünülebilir.
3. Yanındaki İkinci Büyük Azı Dişine Zarar Veriyorsa
Problem bazen 20’lik dişin kendisinden çok hemen önündeki ikinci büyük azı dişinde ortaya çıkar.
Özellikle öne doğru eğimli veya yatay konumdaki gömülü 20’lik dişler komşu dişle yakın temas halinde olabilir.
Bu bölgede;
- plak ve yiyecek birikimi,
- komşu dişte çürük,
- periodontal cep,
- kemik kaybı,
- kök rezorpsiyonu
gibi problemler gelişebilir.
Komşu dişin korunması amacıyla 20’lik dişin çekilmesi gerekebilir.
“Yatay ve gömülü 20’lik dişin ikinci büyük azı dişine yakın konumu”
4. Apse Oluşuyorsa
20’lik diş veya çevresindeki dokularda enfeksiyon ilerleyerek apseye dönüşebilir.
Şiddetli ağrı, şişlik ve enfeksiyon bulgularıyla seyreden durumlarda öncelikle enfeksiyon kontrol altına alınır ve ardından dişin durumu değerlendirilir.
5. Kist veya Başka Bir Patolojik Oluşum Varsa
Nadiren gömülü dişlerin çevresindeki dokulardan kaynaklanan kistler veya başka patolojik oluşumlar gelişebilir.
Radyografide bu tür bir durumdan şüphelenilmesi halinde ileri değerlendirme yapılması ve ilgili dişin cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.
6. Başka Bir Cerrahi veya Ortodontik Tedaviyi Engelliyorsa
Bazı hastalarda ortodontik veya çene cerrahisi planlaması nedeniyle 20’lik dişlerin pozisyonu önem kazanabilir.
Bu durumda çekim kararı hastanın genel tedavi planının bir parçası olarak verilir.
Ağrımayan 20’lik Diş Çekilir mi?
Ağrının olmaması tek başına dişin tamamen sağlıklı olduğu anlamına gelmez.
Örneğin gömülü bir 20’lik diş herhangi bir ağrı oluşturmamasına rağmen önündeki ikinci büyük azı dişinin distal yüzeyinde çürük veya periodontal probleme neden olabilir.
Diğer taraftan hiçbir hastalık bulgusu olmayan, komşu yapılara zarar vermeyen asemptomatik bir 20’lik diş de yalnızca “ileride sorun çıkarabilir” düşüncesiyle otomatik olarak çekilmek zorunda değildir.
Bu nedenle karar verirken şikâyetin yanı sıra klinik muayene ve radyografik bulgular birlikte değerlendirilmelidir.
20’lik Dişler Ön Dişlerde Çapraşıklık Yapar mı?
20’lik dişlerle ilgili en yaygın inanışlardan biri şudur:
“20’lik dişler öndeki dişleri iter ve dişleri çapraşıklaştırır.”
Ancak mevcut kanıtlar, ön bölgedeki diş çapraşıklığının yalnızca 20’lik dişlere bağlanmasını desteklememektedir. Güncel NHS hasta bilgilendirmesinde de ön dişlerdeki çapraşıklığın 20’lik dişlerin rutin çekimi için bir gerekçe olmadığı belirtilmektedir.
Dolayısıyla yalnızca ön dişlerin ileride çapraşmasını önlemek amacıyla 20’lik dişlerin çekilmesi her hasta için gerekli değildir.
20’lik Diş Çekilmezse Ne Olur?
Bu sorunun cevabı dişin pozisyonuna göre değişir.
Sorunsuz bir 20’lik diş ömür boyunca herhangi bir problem oluşturmadan ağızda kalabilir. AAOMS da hastalık bulgusu olmayan bazı 20’lik dişlerin yaşam boyunca problem yaratmadan kalabileceğinin hastalara açıklanması gerektiğini belirtmektedir.
Ancak riskli pozisyondaki bir 20’lik diş zaman içerisinde;
- perikoronit,
- çürük,
- komşu dişte çürük,
- periodontal problemler,
- apse,
- kök rezorpsiyonu,
- kist
gibi problemlere neden olabilir.
Bu nedenle çekilmeyen gömülü 20’lik dişlerin düzenli olarak takip edilmesi önemlidir.
20’lik Diş Çekimine Nasıl Karar Verilir?
WindDent Diş Kliniği’nde 20’lik diş değerlendirmesinde öncelikle hastanın şikâyetleri ve ağız içi muayene bulguları değerlendirilir.
Gerekli durumlarda panoramik röntgen ile;
- dişin sürme yönü,
- gömülülük derecesi,
- komşu dişle ilişkisi,
- kök yapısı,
- çevredeki kemik dokusu,
- alt çenedeki önemli anatomik yapılarla ilişkisi
incelenir.
Özellikle alt gömülü 20’lik dişlerin köklerinin inferior alveolar sinir kanalıyla ilişkisi cerrahi planlama açısından önemlidir. Gerekli görülen vakalarda üç boyutlu görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.
“Ankara Çayyolu WindDent Diş Kliniğinde gömülü 20’lik diş röntgen değerlendirmesi”
20’lik Diş Çekimi Nasıl Yapılır?
Çekim yöntemi dişin pozisyonuna göre değişir.
Normal Sürmüş 20’lik Diş Çekimi
Diş ağız içerisinde tamamen sürmüş ve ulaşılabilir durumdaysa standart diş çekimine benzer şekilde çıkarılabilir.
Gömülü 20’lik Diş Çekimi
Diş kısmen veya tamamen kemik altında bulunuyorsa cerrahi çekim gerekebilir.
Lokal anestezi altında dişe ulaşmak için diş eti kaldırılabilir. Gerektiğinde dişin çevresindeki kemikten kontrollü olarak bir miktar kaldırılır ve diş daha kolay çıkarılabilmesi için parçalara ayrılabilir. İşlem sonunda bölge temizlenerek gerekli durumlarda dikiş uygulanır.
20’lik Diş Çekimi Ağrılı mı?
İşlem sırasında bölge lokal anestezi ile uyuşturulduğu için ağrı hissedilmemesi amaçlanır.
Hasta işlem sırasında baskı veya hareket hissedebilir.
Anestezinin etkisi geçtikten sonra ise birkaç gün boyunca;
- ağrı,
- şişlik,
- çene hareketlerinde kısıtlılık,
- çiğneme sırasında hassasiyet
görülebilir.
Bunların şiddeti çekimin zorluğuna ve kişiye göre değişebilir.
20’lik Diş Çekiminin Riskleri Var mı?
Her cerrahi işlemde olduğu gibi 20’lik diş çekiminde de bazı komplikasyonlar gelişebilir.
Bunlar arasında;
- kanama,
- enfeksiyon,
- şişlik,
- ağrı,
- alveolit (dry socket),
- komşu dişlerde hasar,
- alt 20’lik dişlerde sinir hasarına bağlı geçici veya nadiren kalıcı his değişiklikleri
yer alabilir.
Bu nedenle özellikle gömülü dişlerde radyografik değerlendirme ve kişiye özel cerrahi planlama önemlidir.
20’lik Diş Çekimi İçin Ne Zaman Diş Hekimine Başvurmalısınız?
20’lik diş bölgesinde;
- tekrarlayan ağrı,
- diş eti şişliği,
- kötü tat veya akıntı,
- ağız açmada güçlük,
- çiğneme sırasında ağrı,
- yüzde şişlik,
- tekrarlayan enfeksiyon
varsa diş hekimi muayenesi önerilir.
Şiddetli şişlik, ateş, yutma veya nefes almada güçlük gibi belirtiler ise daha acil değerlendirme gerektirebilir.
Ankara Çayyolu ve Yaşamkent’te 20’lik Diş Muayenesi
20’lik dişlerin tamamının çekilmesi gerektiği düşüncesi doğru değildir. Amaç mümkün olduğunca çok dişi çekmek değil, ağız ve çevre dokular açısından en sağlıklı kararı vermektir.
WindDent Diş Kliniği’nde 20’lik dişler; hastanın şikâyetleri, ağız içi muayenesi ve gerekli radyografik görüntülemeler birlikte değerlendirilerek incelenir.
Ankara Çayyolu ve Yaşamkent bölgesinde bulunan WindDent Diş Kliniği pazar günleri de hizmet vermektedir.
20’lik dişiniz ağrıyorsa, yarı gömülü veya gömülü olduğunu düşünüyorsanız ya da daha önce panoramik röntgende 20’lik dişiniz olduğu söylendiyse muayene ile dişin çekilmesi gerekip gerekmediği değerlendirilebilir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. Her 20’lik diş mutlaka çekilmeli mi?
Hayır. Sağlıklı, fonksiyon gören, temizlenebilen ve çevresindeki dokulara zarar vermeyen 20’lik dişler ağızda bırakılabilir.
2. Gömülü 20’lik diş mutlaka çekilir mi?
Hayır. Gömülü olması tek başına kesin çekim nedeni değildir. Dişin pozisyonu, komşu dişlerle ilişkisi, mevcut veya gelecekteki hastalık riski ve cerrahi çekimin riskleri birlikte değerlendirilir.
3. Ağrımayan 20’lik diş çekilir mi?
Bazı durumlarda evet. Ağrı olmasa bile komşu dişte çürük, kök rezorpsiyonu, periodontal problem veya kist gibi bir patoloji varsa çekim gerekebilir.
4. Yarı gömülü 20’lik diş neden ağrır?
Dişin üzerini kısmen örten diş eti altında bakteri ve yiyecek birikmesi sonucu perikoronit gelişebilir. Bu durum ağrı, şişlik ve ağız açmada güçlüğe neden olabilir.
5. 20’lik dişler diğer dişleri iter mi?
20’lik dişlerin ön dişlerdeki çapraşıklığın tek nedeni olduğuna dair yeterli kanıt bulunmamaktadır. Bu nedenle yalnızca çapraşıklığı önlemek amacıyla rutin çekim önerilmez.
6. 20’lik diş çekimi zor mudur?
Dişin konumuna göre değişir. Tamamen sürmüş bir dişin çekimi oldukça basit olabilirken, yatay ve kemik içerisinde bulunan bir 20’lik diş cerrahi işlem gerektirebilir.
7. 20’lik diş çekiminden sonra şişlik olur mu?
Özellikle cerrahi çekimlerden sonra bir miktar şişlik görülmesi mümkündür. Şişliğin miktarı yapılan işlemin kapsamına ve kişisel iyileşme özelliklerine göre değişir.
8. 20’lik diş çekiminden sonra dikiş atılır mı?
Her çekimde dikiş gerekmez. Cerrahi olarak çıkarılan gömülü dişlerde ise diş eti dokusunun kapatılması amacıyla dikiş uygulanabilir.
9. 20’lik diş çekilmezse kist olur mu?
Her gömülü dişte kist oluşmaz. Ancak gömülü dişlerin çevresinde nadiren kistik oluşumlar gelişebildiği için gerekli görülen dişlerin düzenli radyografik takibi önemlidir.
10. Ankara’da pazar günü 20’lik diş muayenesi yapılabilir mi?
WindDent Diş Kliniği, Ankara Çayyolu ve Yaşamkent bölgesinde pazar günleri de hizmet vermektedir. 20’lik diş şikâyetlerinde klinik ve radyografik değerlendirme yapılarak uygun tedavi planı oluşturulabilir.
Tıbbi içerik notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. 20’lik dişin çekilip çekilmeyeceğine klinik muayene ve gerekli radyografik değerlendirme sonrasında diş hekimi tarafından karar verilmelidir.